Između Novog Sada i ravnice koja se pruža prema Zrenjaninu, nedaleko od Temerina i Žablja, krije se jedan od najmanje poznatih, ali ekološki najvrednijih predela Vojvodine.
Na prvi pogled, Jegrička deluje kao tiha ravničarska reka obrasla trskom i lokvanjima. Međutim, iza njene mirne površine nalazi se složen svet močvarnih staništa, vodenih biljaka, riba, vodozemaca i gotovo 200 vrsta ptica.
Ovde nema dramatičnih litica, planinskih vidikovaca ni velikih turističkih kompleksa. Lepota Jegričke otkriva se sporije – tokom šetnje uz vodu, vožnje čamcem kroz tršćake ili tihog posmatranja ptica sa osmatračnice.
Upravo ta nenametljivost čini je idealnim mestom za jednodnevni beg iz grada i upoznavanje jedne drugačije, močvarne strane Bačke.
Reka koja je nekada bila niz povezanih bara
Jegrička je najduži autohtoni vodotok u Bačkoj. Proteže se u dužini od približno 65 kilometara, od područja oko Despotova, Silbaša, Paraga, Ratkova i Pivnica do ušća u Tisu kod Žablja. Ipak, Jegrička nije oduvek izgledala kao klasična reka.
Njeno prvobitno korito činili su nizovi bara, močvarnih udubljenja i vlažnih depresija kroz koje je voda postepeno oticala prema Tisi. Tokom vremena, ovi odvojeni vodeni prostori povezani su u jedinstven vodotok, dok su regulacija vode i izgradnja kanalske mreže dodatno menjale njen izgled.
Zbog toga Jegrička i danas na pojedinim mestima više podseća na dugu, mirnu baru nego na reku. Voda se sporo kreće, obale su obrasle trskom i rogozom, a površinu tokom toplijih meseci prekrivaju lokvanji i druge vodene biljke. Prvi poznati kartografski prikaz Jegričke zabeležen je još 1762. godine na mapama tadašnje Bačko-bodroške županije.
Zaštićeni pojas kroz četiri opštine
Park prirode „Jegrička“ prostire se na teritoriji četiri opštine – Bačka Palanka, Vrbas, Temerin i Žabalj. Zaštićeno područje zauzima nešto više od 1.193 hektara, dok njegova zaštitna zona obuhvata više od 5.700 hektara.
Park je prvi put proglašen 2005. godine, dok je novom pokrajinskom odlukom iz 2022. svrstan u zaštićena područja II kategorije, odnosno prirodna dobra od velikog pokrajinskog i regionalnog značaja.
Zaštitom nije obuhvaćen samo vodotok. Granice parka uključuju močvarnu vegetaciju uz obale, deo vodotoka Mala bara, ušća manjih pritoka, slatinske pašnjake i ostatke nekadašnjih šuma.
Najvredniji delovi prirode nalaze se u srednjem i donjem toku, naročito na potezu od mosta na putu Temerin–Bečej prema Žablju i Tisi.
Jedna od poslednjih močvarnih oaza južne Bačke
Najveći deo južne Bačke danas prekrivaju naselja, putevi i obrađene njive. Zbog toga su preostale močvare, vlažne livade, tršćaci i slatine od izuzetnog značaja.
Jegrička predstavlja utočište vrstama koje su nestale iz mnogih drugih delova ravnice. Promene nivoa vode povremeno plave njen obalni pojas, stvarajući uslove za razvoj karakteristične vodene i močvarne vegetacije. U parku je zabeleženo 148 taksona viših biljaka. Posebno se izdvajaju beli lokvanj, močvarna paprat, vodeni orašak i vodena paprat.
Tokom leta, beli cvetovi lokvanja pojavljuju se između zelenih listova i trske, stvarajući jedan od najlepših i najprepoznatljivijih prizora Jegričke. Ipak, ove biljke nisu samo dekoracija – one su deo osetljivog ekosistema i ne treba ih brati niti uklanjati iz vode.
Jegrička je važna i kao stanište barske kornjače i crvenotrbog mukača, malog vodozemca koji je ime dobio po izrazito crvenim i crnim šarama na donjoj strani tela. U vodi je registrovano 22 vrste riba. Među njima su strogo zaštićeni linjak, čikov, gavčica i zlatni karaš, dok je reka ribolovcima poznata i po šaranu, štuki, smuđu i somu.
Na širem području Jegričke zabeležena je i vidra, čije prisustvo predstavlja važan pokazatelj očuvanosti vodenog staništa.
Raj za ptice usred ravnice
Ptice su jedan od glavnih razloga zbog kojih Jegrička ima međunarodni značaj. Na ovom području registrovano je 198 vrsta ptica, od kojih je veliki broj strogo zaštićen. Deo Jegričke i okolnog Žabaljskog rita prepoznat je kao međunarodno značajno stanište ptica – IBA područje.
Tršćaci, otvorena voda, muljevite obale, vlažne livade i okolna poljoprivredna zemljišta stvaraju različite vrste staništa na relativno malom prostoru. Zbog toga se ovde mogu videti ptice vezane za vodu, močvare i trsku, ali i vrste koje hranu pronalaze na okolnim poljima.
Jegrička je zanimljiva tokom cele godine, ali su proleće i jesen posebno važni zbog migracije ptica. Najbolje vreme za njihovo posmatranje je rano ujutru ili pred zalazak sunca, kada je priroda najaktivnija, a na vodi ima najmanje posetilaca.
Za birdwatching nije potrebno mnogo opreme. Dvogled, udobna obuća i malo strpljenja dovoljni su da se otkrije svet koji se na prvi pogled lako može prevideti.
Info-centar kod Temerina – najbolje mesto za početak
Najpristupačnija tačka za posetu parku nalazi se oko dva kilometra severno od Temerina, neposredno pored mosta na putu Novi Sad–Bečej.
Ovde je 2010. godine otvoren Informativni centar Parka prirode „Jegrička“, u okviru objekta JVP „Vode Vojvodine“. Centar je zamišljen kao polazna tačka za upoznavanje zaštićenog područja, organizovanje stručnih i turističkih obilazaka, edukativnih radionica i nastave u prirodi.
U okolini Info-centra nalaze se uređeni prostori za boravak, pristup vodi i početak pešačke staze. Obezbeđen je i parking za automobile i autobuse.
Pošto ponuda sadržaja, termini obilazaka i dostupnost plovila zavise od sezone, vodostaja i vremenskih prilika, preporučljivo je kontaktirati upravljača pre dolaska.
Šetnja edukativnom stazom do osmatračnice
Od Info-centra vodi edukativna staza duga približno 3,5 kilometara. Staza prolazi kroz tipičan ravničarski pejzaž i završava se kod osmatračnice za ptice u blizini Jegričke.
Šetnja nije fizički zahtevna, pa je pogodna i za porodice sa decom. Ipak, potrebno je poneti odgovarajuću obuću, naročito posle kiše, kada pojedini delovi terena mogu biti vlažni ili blatnjavi.
Najveća vrednost ove šetnje nije u osvajanju kilometara, već u promenama koje se postepeno primećuju duž puta – od otvorenih polja i livada do trske, močvarnog rastinja i mirne površine vode.
Na osmatračnici treba govoriti tiho i izbegavati nagle pokrete. Ptice će se lakše približiti ako posetioci ostanu mirni nekoliko minuta umesto da samo kratko zastanu i nastave dalje.
Plovidba katamaranom kroz tršćake
Jedan od najlepših načina da se Jegrička doživi jeste sa vode. Katamaran „Čigra“ polazi od Info-centra kod Temerina i plovi kroz deo parka prema osmatračnici u blizini Žablja. Vožnja traje približno sat vremena i obuhvata oko sedam kilometara mirnog vodotoka.
Sa katamarana se najbolje vide guste zajednice trske, vodena vegetacija i ptice koje se zadržavaju uz obalu. Plovidba omogućava ulazak u pejzaž koji sa kopna često ostaje skriven.
Katamaran ima ograničen broj mesta, a vožnje se organizuju uz prethodnu najavu i dovoljan broj zainteresovanih putnika. Uglavnom su dostupne od proleća do jeseni, ali polasci zavise od vremenskih uslova, vodostaja i aktuelne organizacije upravljača. Zbog toga termin, cenu i mogućnost vožnje treba proveriti pre dolaska, umesto oslanjanja na starije informacije dostupne na internetu.
Kajak i vožnja čamcem
Mirna površina Jegričke privlačna je za vožnju kajakom i manjim čamcima. Veslanje pruža osećaj potpune izdvojenosti, naročito kada se prođe između visokih zidova trske i lokvanja.
Međutim, Jegrička je zaštićeno područje sa različitim režimima zaštite. Pojedini delovi vodotoka posebno su značajni za gnežđenje ptica i opstanak osetljivih vrsta.
Zato samostalni ulazak plovilom ne treba planirati bez prethodne provere pravila. Najbezbednije je pridružiti se organizovanoj turi ili kontaktirati upravljača parka i raspitati se o dozvoljenim mestima za ulazak u vodu.
Tokom vožnje ne treba prilaziti gnezdima, ulaziti u guste tršćake niti praviti buku.
Rekreativni ribolov na Jegričkoj
Jegrička ima dugu ribolovačku tradiciju. U njenim vodama žive šaran, štuka, smuđ, som i druge ravničarske vrste riba.
Rekreativni ribolov dozvoljen je samo na mestima i u periodima koje određuje upravljač ribarskog područja, uz važeću dozvolu. Posebna ograničenja mogu važiti tokom mresta, u zonama strože zaštite ili na lokalitetima važnim za ptice i druge životinje.
Pre pecanja potrebno je proveriti aktuelna pravila, dozvoljene tehnike, minimalne mere i dnevni ulov. Jegričku treba posmatrati prvenstveno kao zaštićeno stanište, a tek zatim kao ribolovnu destinaciju.
Najbolje vreme za posetu
Svako godišnje doba otkriva drugačiju stranu Jegričke.
Proleće donosi buđenje vegetacije, više vode i intenzivnu aktivnost ptica. Ovo je jedan od najboljih perioda za šetnju i fotografisanje.
Leto je najlepše zbog bujne močvarne vegetacije i lokvanja. Preporučuje se dolazak rano ujutru ili kasnije popodne, jer su otvoreni delovi staze tokom dana izloženi suncu.
Jesen donosi mirnije pejzaže, prijatnije temperature i migraciju ptica. Boje trske i niskog rastinja daju čitavom području topliji, gotovo zlatan izgled.
Zima je tiha i minimalistička. Turističkih sadržaja ima manje, ali pejzaž može biti posebno privlačan fotografima i posetiocima koji traže potpun mir.
Za prvi dolazak najbolji izbor su maj, jun, septembar i početak oktobra.
Šta još videti u Temerinu
Poseta Jegričkoj lako se može povezati sa obilaskom Temerina. Jedna od najznačajnijih građevina je dvorac Sečen, podignut krajem 18. veka. Okružen je Starim parkom, nekada uređenim u stilu engleskih pejzažnih vrtova. Iako kompleks danas nema nekadašnji sjaj, predstavlja važan deo istorijskog nasleđa Temerina.
U mestu se mogu posetiti i zavičajne kuće koje čuvaju predmete, nameštaj i uspomene vezane za svakodnevni život različitih zajednica ovog dela Bačke.
Temerin je poznat i po termomineralnoj vodi, čija je temperatura na izvorištu izuzetno visoka. Tokom toplijih meseci izlet se može završiti u lokalnom bazenskom kompleksu.
U okolini postoje salaši, restorani i seoska domaćinstva u kojima se mogu probati vojvođanska jela, što Jegričku čini dobrim početkom sporog jednodnevnog putovanja kroz južnu Bačku.
Žabalj, Tisa i kraj donjeg toka Jegričke
Na istočnom kraju svog toka Jegrička stiže do Žablja i uliva se u Tisu. Ovaj deo područja karakterišu vlažne livade, ribnjaci, tršćaci i prostrani ravničarski horizonti.
Žabaljski rit posebno je važan za ptice i predstavlja prirodni nastavak ekosistema Jegričke. Poseta ovom području može se povezati sa odlaskom do Tise, ručkom u čardi ili obilaskom manjih potiskih mesta.
Ipak, najosetljivijim staništima ne treba prilaziti van obeleženih puteva i dozvoljenih zona. Jegrička ne protiče samo kroz nenaseljene močvarne predele. Na svom putu prolazi i kroz Zmajevo i Ravno Selo, gde je vekovima bila deo svakodnevnog života stanovništva.
Ovi delovi toka pružaju drugačiju sliku reke – više povezanu sa selima, poljoprivredom i lokalnim načinom života. Ne nude razvijenu turističku infrastrukturu kao prostor kod Info-centra, ali mogu biti zanimljivi putnicima koji žele da upoznaju manje poznatu, ruralnu Bačku.
Korisne informacije za posetu
Najbolja početna tačka je Informativni centar Parka prirode „Jegrička“, oko dva kilometra severno od Temerina, pored mosta na putu Novi Sad–Bečej.
Do lokacije se najlakše dolazi automobilom iz pravca Novog Sada preko Temerina. Iz šireg pravca Zrenjanina može se doći preko Žablja, ali Jegrička administrativno i geografski pripada južnoj Bačkoj, a ne Banatu.
Za šetnju treba poneti vodu, zaštitu od sunca i komaraca, zatvorenu obuću i dvogled, ako ga imate. Na stazi nema mnogo hlada, pa tokom leta treba izbegavati najtopliji deo dana.
Vožnje katamaranom, grupne posete, edukativni programi i organizovani obilasci zahtevaju prethodnu proveru i najavu. Radno vreme i dostupnost sadržaja mogu se menjati u zavisnosti od sezone i vremenskih uslova.
U zaštićenom području nije dozvoljeno brati lokvanje i druge biljke, uznemiravati životinje, prilaziti gnezdima, ostavljati otpad, paliti vatru van predviđenih mesta niti samostalno ulaziti u zone sa strožim režimom zaštite.
Mesto za one koji umeju da uspore
Jegrička nije destinacija koja pokušava da impresionira na prvi pogled. Njena lepota krije se u tišini vode, pomeranju trske na vetru, belim lokvanjima i pticama koje se pojavljuju tek kada posetilac zastane i pažljivo pogleda.
Na svega nekoliko desetina minuta od Novog Sada, među selima, njivama i putevima južne Bačke, opstao je dragocen močvarni svet. On podseća kako je veliki deo vojvođanske ravnice izgledao pre isušivanja močvara i intenzivnog menjanja pejzaža.
Zbog toga poseta Jegričkoj nije samo izlet u prirodu. To je prilika da se upozna jedna tiša, osetljivija i često zanemarena strana Vojvodine – ona koju ne treba osvajati, već polako otkrivati.
Related Articles
